Het Archief van het Bedrijf D. van Baarsen

Hoofdstuk 1 Het concern Van Baarsen

Voetnoot 1. Ik kan mij herinneren dat mijn vader, oom Willem, met Oud en Nieuw nadat de klok twaalf uur had geslagen naar het privékantoor ging, in de telefoon klom, zijn broer een gelukkig nieuwjaar toewenste en tevens trachtte hem te bewegen de “ruzie” binnen de zaak nu toch bij te leggen. Het resultaat was steeds wat miniem en we voelden de teleurstelling met hem mee. Voor oom Nico was de kous af. De door hem voorgestelde opvolger werd niet erkend. Dus er zat voor hem geen toekomst in, anders dan alleen het behoud van zijn vermogen in de zaak.

Voetnoot 2. Zo is bijvoorbeeld een puntlasmachine nodig en een heftruck. Nou ja, dan maar húren. Aldus het Resumé van de bespreking gehouden op 9 april 1959.

Voetnoot 3. De gebroeders Frey, Egas, Daan Nzn. en de Grint- en Zandhandel hebben elk 25% in Van Baarsen – Egas

Voetnoot 4. Indien één van de jongens in militaire dienst gaat, wordt het salaris door de NV doorbetaald en het salaris uitbetaald door de militaire dienst valt aan de NV toe. Bron: Bespreking 29 september 1959.

Voetnoot 5. Het ging hier bij wijze van spreken om een partij oud ijzer die oom Daan op de kop had weten te tikken. Het was een geweldige klus om de verschillende onderdelen passend te krijgen. Bovendien was het materiaal behoorlijk vervuild; het personeel is er nog ziek van geworden. Het incident toont aan hoe het er toen aan toe ging: de EAKB maakte geen winst en investeren in echt nieuwe installaties was niet gemakkelijk.

Voetnoot 6. Bij de Monroe fabriek zou Theo later nog de eerste rekenmachine kopen voor zijn administrateur, Hub Begheyn.

Voetnoot 7. Antoon Hennis was er wel ontstemd over toen hij hoorde dat Van Baarsen het besluit tot de bouw van een centrale had genomen. Hij had al een betonmortelcentrale en met twaalf wagens kon hij Amsterdam makkelijk bedienen. Zie hierover verslag directiebespreking NV Grint- en Zandhandel v/h D. van Baarsen, 11 maart 1958.

Voetnoot 8. Er is hier sprake van de ABO (Amsterdamse Beton- en Kalkmortelonderneming met Henne Hennis), de Betam (Betonmortelfabriek Amsterdam NV met Joop Meijers) en Transportbeton (NV Exploitatie Maatschappij Transportbeton met Cor van der Laan). Samen met de BBM (Van Baarsen Betonmortel NV met Piet van Baarsen) zullen zij al vrij snel Betonmortel Amsterdam vormen.

Voetnoot 9. Deze aparte NV is nodig, want de Grint- en Zandhandel dreigt haar handelaarskorting van de cementindustrie Enci/Cemij kwijt te raken als zij als betonmortelproducent wordt aangemerkt en niet meer als handelaar.

Voetnoot 10. Het CVK (Centraal Verkoop Kantoor Zand en Grint te Amsterdam) is een samenwerking tussen de Internationale, Spieker & Elferink, Verheul & Van der Maas, de Elevator Mij en Van Baarsen.

Voetnoot 11. Centrale III is gebouwd door Zevenhoven – Rotterdam/Vlaardingen.

Voetnoot 12. De CZGB is eigendom van een aantal handelaren: Cementbouw, Smit, Reynders en Philippo. CZGB bezit een 100 % dochter: Betonwarenfabriek Cruquius. De CZGB neemt deel in Cotrano.

Voetnoot 12a. Het gaat om de verduistering van 24.000 guldens.

Voetnoot 13.  Zowel oom Daan als Bastiaanse krijgen van de BABAS een salaris van ƒ 12.000. Bastiaanse verdient ook nog eens ƒ 20.000 bij de ELBAVEM. Van Baarsen eist dat Bastiaanse het verschil (ƒ 8.000) terug stort in de BABAS. Bastiaanse echter heeft het idee dat hij hard heeft gewerkt voor de ELBAVEM en het geld wel in zijn eigen zak kan steken. Maar oom Daan betwist het hoge salaris en is van mening dat Bastiaanse en hij zelf een even hoog salaris moeten verdienen.In twee jaar tijd loopt de vordering van de NV Grint- en Zandhandel op Bastiaanse op tot ƒ 16.708,75. De kwestie wordt hoog opgespeeld.In 1961 zegt Bastiaanse zijn arbeidscontract met de BABAS op. Daardoor voelt Bastiaanse zich niet meer verplicht zijn bij de ELBAVEM verdiende salaris in te brengen in de BABAS. Maar dat gaat wel erg ver. Eind 1962 lijkt de salariskwestie afgehandeld te kunnen worden. Zie Brief Meyer & Hörchner aan J.F. Bastiaanse, 21 september 1962.

Voetnoot 14. In de onderhandelingen naar een nieuw contract toe spelen meerdere kwesties. De aanhoudende onvrede aan de Van Baarsen kant over het functioneren van de ELBAVEM betreft de gebrekkige communicatie vanuit de ELBAVEM. Er is geen zicht op de deelnemingen van ELBAVEM, de administratieve staf is te groot. Het zou al een hele verbetering zijn als de ELBAVEM haar handelsactiviteiten zou afstoten. De salariskwestie blijft steken. Verder stelt Bastiaanse voor dat  dat hij zijn arbeidscontract met de BABAS opzegt, zodat hij de verdiensten uit de ELBAVEM voor zichzelf kan houden. Verder wordt overeengekomen dat in Werkendam – de zetel van Bastiaanse – een bedrijfsadministratie wordt gevoerd die wekelijks de resultaten doorgeeft aan het kantoor in Buiksloot voor de hoofdboekhouding. Bastiaanse doet ook een voorstel voor de verdeling van het Silexquotum. Handelaren in zand en grint krijgen een korting op de inkoop van zand en grint boven particulieren. Van Baarsen, als lid van het CVK, krijgt deze “Silexkorting” voor de regio Amsterdam. Bastiaanse krijgt deze korting voor het gebied buiten Amsterdam. Als Van Baarsen in Amsterdam door de BABAS wordt beleverd, stort Van Baarsen een deel van de korting terug aan de BABAS en vice versa. In het geval van het afstoten van de deelname van de BABAS in de handelsactiviteiten van de ELBAVEM zal de silexkorting moeten worden afgerekend tussen de BABAS en Oudakker, Verheul & Van der Maas. Verder draagt Bastiaanse zijn zoon Bas voor als één van de functiehouders in Van Baarsen – Bastiaanse.

Voetnoot 15. Oom Nico zoekt naar mogelijkheden om zijn aandelenbezit te verdisconteren. Hij wil ook wel zijn Grint- en Zandhandel aandelen omzetten in BABAS aandelen of anders aandelen Van Baarsen – Egas. Maar hij laat zich overhalen door zijn broers om nog even te wachten.

Voetnoot 16. De verhouding aandelenbezit in de NV Grint- en Zandhandel tussen oom Willem, oom Daan, oom Nico is 32:28:20.

Voetnoot 17. Dat zijn Boterbloem voor Halfweg en Brants voor Geertruidenberg.

Voetnoot 18. Van 1966 tot 1968 stond op de Kanaaldijk 15 hs. ingeschreven ene Mohamed El Khir, zie woningkaart Noordhollandsch Kanaaldijk 15 hs.

Voetnoot 19. Aanvankelijk was nog sprake van de productie van Flukasteen, een kalkvliegassteen, maar door weerstand van de zijde van Bouw- en Woningtoezicht is de bouw van een fabriek voor het vervaardigen van Flukasteen niet doorgegaan.

Voetnoot 20. Dit is de formele reden. Het zou ook heel goed kunnen dat het niet zo industrieel ingestelde deel van de Van Baarsen familie het Ton niet gunde zijn invloed op het bedrijf met de bouw van een nieuwe fabriek te vergroten.

Voetnoot 21. Oom Nico koppelt zijn bezwaar tegen de salarisverlaging BAG aan het feit dat hij geen directeur is van de BBM. Oom Daan en oom Willem zijn bereid ter compensatie een gedeelte van hun directiesalaris van de BBM aan hem over te dragen. Uiteindelijk geeft om Nico toe.

Voetnoot 22. Tijdens de eerste briefing van de advocaat berekent Nugteren de omzet van Buiksloot: 5,6 miljoen gulden aan handelsgoederen, inclusief haar aandeel in het CVK van 20%. Daar komt nog eens 20.000 m3 betonmortel, d.w.z. ƒ 850.000 boven op, in totaal dus bijna ƒ 6,5 mln.

Voetnoot 23. De eerste tekening van de nieuwe situatie dateert van mei 1962.

Voetnoot 24. In dit overzicht worden niet vermeld de Puincombinatie (Daan Jr.) en Aangenomen Werken (Henk de Hoog).

Voetnoot 25. In 1962 wordt de woonark de “Vrouw Catharina” overgedragen aan de EAKB als bedrijfswoning; de “Vrouw Maria” en de “Vrouw Hendrika” zijn beide in 1960 opgelegd; de dekschuit is naar de EAKB gegaan. De oude wereld trekt nu echt voorbij. Oom Willem stelt voor de overgebleven schepen van de NV “De Kleine Scheepvaart” te verkopen aan de huidige schippers of aan derden. Zo wordt de “Vrouw Maria” overgedragen aan Bertus Verhoek en zijn vrouw Grietje van den Berg; de NV neemt voor ƒ 1.000 de schuit terug als het schippersechtpaar komt te overlijden. In 1962 wordt de “Lastdrager IV” verkocht aan de heer Wesseling. De “Daan” is uit de vaart genomen en ligt stil. Zie Notulen AvA Grint- en Zandhandel, 30 augustus 1962, Notulen AvA De Kleine Scheepvaart, 31 juli 1963, Overeenkomst 5 september 1963 en Jaarrekening De Kleine Scheepvaart 1962.

Voetnoot 26. “De Kempen” staat voor de NV Handel- en Industrieonderneming H.C. van der Maas. Deze deelname vanuit de BABAS staat op naam van Daan Jr., maar deze had met Daan Wzn. afgesproken dat hij zijn rol zou overnemen omdat Daan Jr. zijn positie in de BABAS niet kon verenigen met zijn rol in de Kempen. Het Van Baarsen aandeel in de Kempen komt neer op ƒ 25.000

Voetnoot 27. De “Internationale” heeft het grootste aandeel in het CVK. Van Baarsen deelt mee voor 19,2%. Over dat percentage is veel te doen geweest de laatste jaren, maar het staat nog steeds vast. Het CVK verkoopt niet alleen zand en grint, maar voert dit ook aan. De “Internationale”, de “Elevator” en “Spieker & Elferink” hebben elk hun eigen schepen, zogenaamde beunbakken. Van Baarsen (nog) niet. De leiding van het CVK ligt bij Henne Hennis Jr. van de “Internationale”, Henk de la Porte en Joop Snijder. Op een totale omzet van ca. ƒ 4,5 miljoen bedragen de bureaukosten ca. ƒ 130.000. De netto winst in 1962 bedroeg ca. ƒ 400.000 . Zie Jaarrekening CVK, Th. & L. Limperg, 8 maart 1963.

Voetnoot 28. Het verhaal gaat dat Ton er zes had gekocht tijdens een zakenreis naar Duitsland!

Voetnoot 29. Er werd altijd al een “zwarte” kas aangehouden van de verkoop aan particulieren die op zaterdag op de werf een zakje zilverzand of een emmertje cement kwamen halen. Ook de opbrengst van de “restbeton” ging er in. Aan het eind van het jaar verdubbelde de baas het kassaldo en dat kwam dan ten goede aan de personeelsvereniging. De personeelsvereniging verhuurde o.a. tenthuisjes in de duinen van Bakkum. Het idee van een kampeervereniging kwam van Dick te Slaa en Theo. Tot de huurders behoorden o.a. de families van Theo, Nico en Tiny en Jan (Dijkman).

Voetnoot 30. Oom Willem en Piet bezoeken de dochters en leggen de situatie aan hen voor. Later dat jaar wordt een gezamenlijke bespreking met de jongens en de meisjes gehouden. De meningen lopen nogal uit elkaar.  De zwagers hebben het gevoel dat hun mening onvoldoende gewicht in de schaal legt. Oom Willem wordt er van beschuldigd alles al voorgekookt te hebben. Hij besluit de kwestie voorlopig voor zich uit te schuiven. In de maanden daarop proberen de adviseurs er een mouw aan te passen. In juni 1964 doet oom Willem een eerste schenking aan zijn kinderen in de vorm van een schuldbekentenis met een jaarlijkse rentevergoeding. De erkende schuld zal worden ingelost bij vererving. Op deze wijze omzeil je de successierechten. Er zouden nog meerdere schenkingen volgen in de komende jaren. Maar de problematiek die de nieuwe Wet op de Inkomstenbelasting oproept is daarmee nog niet van de baan. Overigens, in 1959 stelt oom Willem zijn eerste testament op bij notaris Van Dijk. Maar notaris Van Dijk overlijdt niet lang daarna. Zijn kantoor wordt opgesplitst in twee delen. Oom Willem, en daarmee de zaak, komt dan terecht bij het deel dat notaris Elekan overneemt. Het probleem van de belastingplicht over de toegenomen waarde van de aandelen van de toekomstige aandeelhouders blijft oom Daan en oom Willem achtervolgen. De belastingconsulent (Gudde en Mr. Stutvoet) stelt in 1965 voor de opgebouwde reserves in de NV om te zetten in aandelenkapitaal, vervolgens het aandelenkapitaal te herkapitaliseren en vijf jaar later de herkapitalisatie teniet te doen en de meerwaarde uit te keren in de vorm van obligaties aan de niet in het bedrijf werkzame kinderen, dan wel in aandelen aan de wel in het bedrijf werkzame kinderen. Het advies is niet opgevolgd.

Voetnoot 31. Overigens wordt hier voor eerst openlijk de gedachte gepresenteerd van een open, of publieke NV als rechtsvorm.

Voetnoot 32. Hun jongste broer, Willem Wzn., studeert nog aan de universiteit, maar in het vijfde concept van de poolovereenkomst wordt vermeld dat hij, zo hij later bij de NV komt te werken, ook tot de pool kan toetreden. Zie gewijzigde concept Stem- en Poolovereenkomst, 8 november, 1965.

Voetnoot 33. De verhoudingen zijn behoorlijk onderkoeld. De drie families spreken elkaar alleen nog op aandeelhoudersvergaderingen. Voor Ton Nzn. is dat nog de enige gelegenheid om familiezaken aan de orde te stellen.

Voetnoot 34. De Krupps werden ingekocht door Ton bij H. Englebert NV in Voorschoten. De verkoper aldaar was Van der Lippe. Beetje verwonderlijk dat Ton die mixers inkocht. Maar ja, in Halfweg stond de grote garage en daar werd niet alleen gerepareerd maar ook gereviseerd en omgebouwd. Hoewel ze er robuust uitzagen, waren de Krupps eigenlijk “ondingen”. De kracht van de motor schoot tekort. Piet Kamp op Halfweg stelde voor alle motoren te vervangen door DAF motoren. Maar in 1965 was Van der Lippe benoemd tot hoofd van de centrale garage in Halfweg en als oud-leverancier van de Krupps kon hij zich niet verenigen met het standpunt van Piet Kamp. Later is Kamp door Theo in het gelijk gesteld en heeft hij alle motoren van de Krupps vervangen!

Voetnoot 35. De Elevator kan aanvankelijk niet toetreden. De Elevator was namelijk een samenwerking met Vogel aangegaan terwijl Betonmortel Amsterdam in een hevige concurrentiestrijd was verwikkeld met Vogel. In 1965 geeft de Elevator toe. De samenwerking met Vogel wordt opgezegd en de Elevator treedt dan toch toe.  Het opzeggen van de overeenkomst tussen de en Vogel leidt tot tegenacties van Vogel. Er volgt een scala aan problemen met financiële consequenties voor de Elevator en het NCVK. Beide ondernemingen komen aan de rand van faillissement te verkeren.

Voetnoot 36. De Internationale had inmiddels Spieker & Elferink overgenomen.

Voetnoot 37. Bob Kuitert werkte bij Van Tricht en De Boo. Van Tricht en De Boo hoorde bij de grootste zand- en grinthandelaren in Nederland en wilde graag Amsterdam binnenkomen. Van Tricht en De Boo had een Amsterdamse Grint- en Zandhandel op het Prinseneiland overgenomen en stelde daar Bob Kuitert aan. Bob werkte bij de bouwmatrialenhandel Münninkhof. De jongens van Münninkhof waren bekend met de jongens van Van Baarsen. Ze kenden elkaar van kostschool op Medemblik. Het lukte Van Tricht en De Boo om zich bij het NCVK aan te sluiten.

Voetnoot 38. Cors Droog was een handelaar in zand en grint. Later wilde hij ook in de beton. Oom Daan wilde hem wel helpen. Er zou een centrale in Rotterdam gebouwd worden. Maar Droog wilde met alle geweld een centrale in Amsterdam. Daarmee is hij op de tenen van oom Daan gaan staan en veroorzaakte hij een hoop gedoe binnen Betonmortel Amsterdam.

Voetnoot 39. Oom Willem at zo vaak feestelijk in Atlantic dat wel gezegd werd dat hij daar een abonnement op had.

Voetnoot 40. Van Baarsen was in die tijd in grootte de zesde handelaar in cement in Nederland. Groter waren bijvoorbeeld Neerbosch en de Basaltmaatschappij.

Voetnoot 41. Gerrit Achterhof begon bij Van Baarsen Halfweg als lemper. Frans Verhagen zat toen nog op de grote kraan voor de overslag van materialen voor de betonfabriek. Theo Veltman bediende de kleine kraan.Met Rens de Vries en Jaap Verhagen staat Gerrit jaren tussen de spanten de sintels, vliegas, lava en cement bij te tremmen. Niet altijd het gezondste werk. Hij herinnert zich nog goed hoe de houten stelen van de schoppen vervangen werden door essenhout. Dat werd ervaren als een hele verbetering! Na zijn diensttijd in 1967 mag Gerrit de eendraads kleine kraan bedienen. Hij zou de komende tien jaar nog een centrale rol spelen in het bedrijf als kraanmeester.

Voetnoot 42.  Oom Nico wordt per 30 december 1966 ook ontheven uit zijn functie als commissaris van de NIWIDA NV, alsmede uit zijn functie als commissaris van “De Kleine Scheepvaart”. Bij die gelegenheid wordt ook Daan van Baarsen Nzn. ontheven uit zijn functie als commissaris van de NIWIDA NV.

Voetnoot 43. Uit: Levensgeschiedenis van Jaap van Baarsen, geschreven door Jaap van Baarsen Jzn., 2013.